Bağımsız denetime tabi olup olmadığınızı nasıl anlarsınız?

Bağımsız denetim yükümlülüğü, şirket türünden doğmuyor. Anonim şirket olmak tek başına denetime tabi olmayı gerektirmediği gibi, limited şirket olmak da muafiyet sağlamıyor. Belirleyici olan, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ölçütler.

Üç ölçüt, ikisini aşmak yeterli

Genel kural şöyle işliyor: aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı olmak üzere üç ölçüt var. Bu üçünden en az ikisinin eşik değerleri aşması hâlinde denetim yükümlülüğü doğuyor.

Eşik değerler her yıl güncellenebildiği için, bu yazıda rakam vermek yerine yöntemi anlatmak daha doğru. Güncel tutarlar için ilgili Cumhurbaşkanı kararının yürürlükteki hâline bakılmalı; internetteki eski tarihli listelere güvenmek en sık yapılan hata.

Sık atlanan nokta: “art arda iki hesap dönemi”

Kural, eşiklerin tek bir yılda aşılması değil; art arda iki hesap döneminde aşılması. Yani 2025'te eşikleri aştıysanız ve 2026'da da aşarsanız, denetim yükümlülüğü 2027 hesap dönemi için doğuyor.

Bu gecikmeli yapı, yükümlülüğü fark etmeyi kolaylaştırmak yerine zorlaştırıyor: şirket, eşikleri aştığı yıl değil, iki yıl sonrasında denetime giriyor.

Aynı mantık çıkışta da geçerli. Denetime tabi bir şirket, ölçütlerden en az ikisine ait eşikleri art arda iki hesap döneminde sağlayamazsa yükümlülük sona eriyor. Yani bir yıl küçülmek, denetimden çıkmak için yeterli değil.

Ölçüte bakılmaksızın denetime tabi olanlar

Bazı şirketler için eşik hesabı hiç yapılmıyor; büyüklüğü ne olursa olsun denetime tabiler:

• Sermaye piyasası araçları borsada işlem gören şirketler
• Bankalar ve finansal kuruluşlar
• Sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri
• Faktoring, finansal kiralama ve finansman şirketleri
• Varlık yönetim şirketleri
• Enerji piyasasında belirli lisanslara sahip şirketler
• Sermaye piyasası kurumları ve yetkilendirilmiş bazı kuruluşlar

Kontrolü nasıl yapmalı?

1. Son iki hesap dönemine ait bilanço ve gelir tablonuzu hazırlayın.
2. Aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı tutarlarını her iki yıl için ayrı ayrı çıkarın.
3. Ortalama çalışan sayısını, dönem içi bildirimler üzerinden hesaplayın.
4. Bu üç değeri, ilgili hesap dönemleri için yürürlükte olan eşiklerle karşılaştırın.
5. Her iki yılda da en az iki ölçüt aşılıyorsa, izleyen hesap dönemi için denetim yükümlülüğünüz doğmuş demektir.

Yükümlülüğü yerine getirmemenin sonucu

Denetime tabi olduğu hâlde denetim yaptırmayan şirketlerde sonuç yalnızca idari yaptırım değil. Denetimden geçmemiş finansal tablolar ve yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu, düzenlenmemiş hükmünde sayılır. Bu, pratikte üç yerde karşınıza çıkar: kredi başvurularında, kamu ihalelerinde ve şirket değerleme gerektiren ortaklık görüşmelerinde.

Ayrıca denetime tabi şirketlerin, finansal tablolarını ve denetim raporunu internet sitelerinde ilan etme yükümlülüğü bulunuyor. Bu yükümlülüğün ihlali de ayrı bir yaptırım sebebi.

Sonuç

Denetim yükümlülüğü, fark edilmesi kolay olmayan ve iki yıl gecikmeyle doğan bir yükümlülük. Büyüme eğilimindeki her şirketin, yıllık kapanışın ardından bu kontrolü rutin olarak yapması gerekiyor. Son iki dönemin mali tablolarını gönderirseniz durumu güncel mevzuata göre değerlendirip yazılı olarak bildiriyoruz.